Belçika Krallığına işgüzar səfəri çərçivəsində dövlət başçısı İlham Əliyevin, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin və Ermənistanın baş nazirinin baş tutan üçtərəfli görüşü Brüssel sülh gündəliyinin tərkib hissəsidir
Günümüzün əsas müzakirə mövzusu bölgədə etimad mühitinin yaradılması, dayanıqlı sülhə və təhlükəsizliyə nail olmaq üçün Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasıdır. Azərbaycan tərəfi istər 44 günlük Vətən müharibəsi, istərsə də postmünaqişə dövründə qarşı tərəfə təkmil sülh təklifini edib. Müharibənin getdiyi dövrlərdə Ermənistanın razılığa gəlməməsinin sonda hansı dərsi alması ilə nəticələndiyi məlumdur. Tarixi Zəfərimizdən ötən iki ilə yaxındır ki, işğalçı dövlət yenə də tərəddüdləri ilə diqqətdən kənarda qalmır. Azərbaycan tərəfinin irəli sürdüyü sülh təklifi beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanır. Ermənistan ATƏT-in Minsk qrupunun vasitəçiliyinin yenidən bərpa olunmasında maraqlı olduğunu qabarıq şəkildə büruzə verir. Amma unudurlar ki, bu gün onların qarşısında qalib Azərbaycan dayanıb. Şərtləri diktə edən Ermənistan deyil, Azərbaycandır. ATƏT-in Minsk qrupunun 28 illik fəaliyyətsizliyi 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsinə gətirib çıxardı. 30 ildə işğalçını adı ilə çağırmaq istəməyən dünya gücləri məsələnin sülh yolu ilə həllinə inam yaratmaqla öz maraqlarını həyata keçirmək üçün vaxt qazandılar. Vasitəçilik missiyalarının nədən ibarət olduğunu unudub neytral mövqe nümayiş etdirmək əvəzinə Ermənistana dəstək missiyasını yerinə yetirən həmsədrlər quruma qarşı etimadsızlıq mühitini yaratdılar.
Eyni ab-hava postmünaqişə dövründə də yaşanır. Azərbaycan ATƏT-in Minsk qrupundan Zəfərin yaratdığı reallıqların həyata keçirilməsi ilə bağlı konkret təkliflər gözləsə də hələ də bir xəbər yoxdur. Dünyanın əksər gücləri regionda dayanıqlı sülhün, təhlükəsizliyin təmin olunması üçün sülh müqaviləsinin imzalanmasına, etimad quruculuğu prosesinə dəstək verməyə hazır olduqlarını bildirirlər.
Son illər Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin yeni inkişaf səviyyəsinə yüksəlməsi, Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində Azərbaycanın rolunun daha da yüksəlməsi, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişellə Prezident İlham Əliyev arasında intensiv dialoq və təmaslar Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində müvafiq mexanizmin formalaşması və predmetli danışıqlara başlanması, sülh müqaviləsi, sərhədlərin delimitasiyası, kommunikasiyaların açılması və digər məsələlərin həlli istiqamətində əməli addımlar atılması üçün mühüm şərtdir. Avropa İttifaqı Prezident İlham Əliyevin regional liderliyini qəbul edir, onunla yaxın təmasları Cənubi Qafqaz regionunda sülh və sabitliyin bərqərar olmasında mühüm amil kimi görür. Son iki ayda dövlət başçısı İlham Əliyevlə dünya liderləri, dövlət və hökumət başçıları arasında dialoq, telefon danışıqları, ölkə Prezidentinə ünvanlanmış məktublar dünyada böyük nüfuzunun göstəricisidir.
Göründüyü kimi, tarixi Zəfərimiz dünyanın xarici siyasətində də yeniliklərə yol açıb. Məlum olduğu kimi, aprelin 6-da Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin dəvəti ilə Brüsseldə işgüzar səfərdə olan dövlət başçısı İlham Əliyevin Şarl Mişellə ikitərəfli, həmçinin onun da iştirakı ilə Ermənistanın baş naziri ilə üçtərəfli formatda görüşü keçirilib. Görüşlərdə əldə olunmuş nəticələr Prezident İlham Əliyevin dünyada böyük nüfuzunun göstəricisi, Azərbaycanın milli maraqlarının təmin olunması istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl və məqsədyönlü siyasətin növbəti böyük uğurudur. Prezident İlham Əliyevin görüşləri və apardığı danışıqlar nəticəsində postmüharibə dövründə yeni format – Brüssel sülh gündəliyi yarandı. İlk üçtərəfli görüş 2021-ci il dekabrın 14-də keçirilib, bununla da Prezident İlham Əliyev və Şarl Mişel tərəfindən Brüssel sülh gündəliyinin əsası qoyulub. Bunun davamı olaraq tərəflər arasında intensiv təmaslar aparılıb, telefon danışıqları keçirilib. Aprelin 6-da 4 saat yarımdan artıq davam edən görüşün nəticəsi olaraq Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi üzrə danışıqların başlanması və bununla bağlı işçi qrupun yaradılması qərara alınıb. Məsələ ilə əlaqədar Azərbaycan və Ermənistan XİN-lərinə müvafiq təlimatlar verilib. Sülh razılaşmasının əsas komponenti Azərbaycanın irəli sürdüyü 5 maddədən ibarət təklif və bunun əsasında predmetli danışıqların aparılmasıdır. Bu sənəddə əsas məqam Azərbaycanın ərazi bütövlüyüdür.
Böyüklüyündən, kiçikliyindən asılı olmayaraq bütün dövlətlərlə bərabərhüquqlu, qarşılıqlı maraq və hörmət prinsipləri əsasında əlaqələr quran Azərbaycanın iki, eyni zamanda, çoxtərəfli çərçivədə əlaqələrinin inkişafı göz qabağındadır. Avropa İttifaqının bölgədə dayanıqlı sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün səylərini artırması həqiqətləri qəbul etdiyini ortaya qoyur. Azərbaycan hələ 30 ilik işğal dövründə bəyan edirdi ki, münaqişənin həllində bütün beynəlxalq təşkilatların malik olduğu potensialdan səmərəli istifadə etməkdə maraqlıdır. Baxmayaraq ki, dövlətimizin bu mövqeyi işğalçı Ermənistan tərəfindən Azərbaycanın Minsk qrupunun vasitəçiliyindən imtinası kimi dəyərləndirildi.
Bir mühüm məqamı da xüsusi qeyd etməliyik ki, Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi məkan ölkəmizin dövlətlər, xalqlar arasında körpü rolunu oynamasını şərtləndirir. Bu baxımdan Avropa İttifaqı ilə qarşılıqlı hörmət və maraq prinsipləri əsasında münasibətlərin qurulması və inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin prioritetlərindəndir. Azərbaycan 1996-cı ildən Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq sazişi, daha sonra 2004-cü ildən Avropa qonşuluq siyasəti və nəhayət, 2009-cu ildən Şərq Tərəfdaşlığı proqramı çərçivəsində əməkdaşlıq edir. Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə çoxşaxəli əməkdaşlığı geniş sahələri-siyasi, iqtisadi, demokratik inkişaf, multikulturalizm, investisiya, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat, sosial müdafiə sahələrini əhatə edir və bu əməkdaşlıq gündən-günə genişlənir. 2018-ci ildə dövlət başçısı İlham Əliyevin Belçikaya səfəri zamanı ölkəmizlə qurum arasında imzalanan «Tərəfdaşlıq prioritetləri» özündə bütün məqamları ehtiva edir. Belə ki, münasibətlərin inkişafına baxış fonunda perspektivlər müəyyənləşdirilərək onların icrası istiqamətində addımlar atılır. Bu gün Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Azərbaycan iqtisadiyyatına investisiya yatıran xarici ölkələr arasında Avropa İttifaqı ölkələri üstünlük təşkil edir. Avropa İttifaqından Azərbaycan iqtisadiyyatına milyardlarla dollar investisiya yatırılıb. Təbii ki, bu, Azərbaycanın əlverişli investisiya və biznes mühitinə malik olduğunun əyani təsdiqidir. Azərbaycan Avropa İttifaqına üzv 9 ölkə ilə strateji tərəfdaşlıq bəyannamələri qəbul edib. Bu o deməkdir ki, ölkəmiz Aİ ölkələrinin üçdəbirindən çoxu ilə strateji tərəfdaşlıq formatı yaradıb. Bu gün Azərbaycan Aİ ilə müxtəlif sahələr üzrə geniş əməkdaşlıq əlaqələrinə malikdir. Artıq dünyanın potensial qaz ixracatçısına çevrilən Azərbaycan regionun və Avropanın enerji xəritəsini zənginləşdirir, XXI əsrin əsas qaz təchizatçısı kimi diqqəti özünə daha çox cəlb edir. Azərbaycan Avropa üçün yeganə yeni enerji mənbəyidir. Azərbaycan enerji diplomatiyası vasitəsilə bütövlükdə dünyanın böyük dövlətlərinə, eləcə də Avropa İttifaqı ölkələrinə mehriban dostluq və əməkdaşlıq münasibətlərini nümayiş etdirir. Bu münasibətlər dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına möhkəm zəmin yaradır. XX əsrdə reallaşan “Əsrin müqaviləsi”ndən sonra XXI əsrdə davam etdirilən bu layihələr Azərbaycanı Avropanın enerji təhlükəsizliyində əsas rol oynayan aktorlardan birinə çevirməklə ölkəmizin dünyadakı nüfuzunun və əhəmiyyətinin artmasına şərait yaradır. Azərbaycan Avropa ilə Asiyanı dəmir yolu ilə birləşdirən ölkəyə çevrilib. Enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini, iqtisadi tərəqqini prioritet hesab edən ölkəmiz Asiya ilə Avropanı birləşdirən, iki qitə arasında yeni nəqliyyat əlaqəsini təmin edən Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunu bütün maneə və çətinliklərə baxmayaraq uğurla reallaşdırdı. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin inkişafında maraqlıdır və bunu dövlət siyasətinin prioriteti hesab edir: “Bu gün Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında yerləşən, regionumuzda dərin kökləri, Avropa ilə güclü əlaqəsi olan, Avropa dəyərlərini paylaşan bir ölkədir. Biz Avropa təsisatlarından aldığımız dəstəyə görə minnətdarıq. Əminəm ki, qarşıdakı illərdə Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasındakı əməkdaşlıq uğurla davam edəcək.»
Qeyd etdiyimiz kimi, ölkəmizlə Avropa İttifaqı əlaqələrinin sürətlənməsi, Azərbaycanın enerji layihələrinə siyasi dəstək ifadə edilməsi, hazırkı dövrdə sülh müqaviləsinin imzalanmasında Avropa İttifaqının fəallığının artırılması, Azərbaycanın sülhsevər və dünyəvi dövlət kimi regional əməkdaşlıq və təhlükəsizlik məsələlərində oynadığı rolun etirafı bir daha təsdiqləyir ki, tarixi Zəfərimiz ölkəmizin qarşısında bütün sahələrdə geniş imkanlar açmaqla yanaşı, mövqelərini möhkəmləndirir.
Soçi görüşü, onun ardınca İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının XV Zirvə Toplantısı və Şərq Tərəfdaşlığı Proqramının VI Sammiti və Sammit çərçivəsində Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişelin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Prezidentinin və Ermənistanın baş nazirinin görüşünün təşkili bir daha qalib Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin təqdimatı oldu. Qeyd edək ki, ötən il Şarl Mişel iyul ayında ölkəmizə səfəri zamanı qurumun sülh müqaviləsinə dəstəyi ilə bağlı fikirlər səsləndirərək bunu Şərq Tərəfdaşlığı Proqramının VI Sammiti çərçivəsində reallaşdırdı. Şərq Tərəfdaşlığı Proqramının VI Sammitində Azərbaycan üçün çox önəmli danışıqlar və müzakirələr aparıldı, nəticələr əldə edildi. Dövlət başçısı İlham Əliyevin Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişellə, həmçinin NATO-nun Baş katibi Yens Stoltenberqlə görüşlərdə əsas müzakirə mövzusu postmünaqişə dövrünün reallıqları, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasının zəruriliyi məsələsi olmuşdur. Dövlət başçısı İlham Əliyev Azərbaycanın sülh sazişi üzrə danışıqlara hazır olduğunu bildirmişdir. Bu səfər Azərbaycanın Brüssel zəfəri kimi dəyərləndirildi. Görüşlərdə səsləndirilən bəyanatlardan da Avropa İttifaqının və NATO-nun ölkəmizə dəstəyi özünü aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel Ermənistana və Azərbaycana etdiyi çağırışlarda bir daha münaqişənin keçmişdə qaldığını və gələcəyə baxmağın vacibliyini təsdiqləyib. O, həmçinin bəyanatında 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli razılaşmadan, 11 yanvar 2021-ci il Moskva və 26 noyabr Soçi görüşlərində imzalanan sənədlərdən irəli gələn öhdəliklərin yerinə yetirilməsinə çağırış etmişdir və bu da, Azərbaycanın mövqeyinə böyük dəstək kimi dəyərləndirildi.
Ölkə Prezidenti İlham Əliyevin Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel və Ermənistan Respublikasının baş naziri Nikol Paşinyan ilə birgə görüşü Azərbaycanın diktə edən tərəf kimi mövqeyinin möhkəmlənməsi ilə yanaşı, eyni zamanda, işğalçı dövlətə belə bir mesajdır ki, artıq keçmişlə deyil, gələcəklə yaşamaq lazımdır. Tarixə qovuşan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı 30 ildə yaşananlar Azərbaycan üçün faciə idi. Torpaqları işğal olunan, bir milyondan artıq vətəndaşı qaçqın və köçkün vəziyyətində yaşayan Azərbaycan idi. Ermənistan havadarlarının dəstəyi ilə danışıqlar prosesinə imitasiya naminə qatılaraq əlavə vaxt qazanmış, işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızı sanki geri qaytarmayacaqları kimi sərsəm fikri özlərində reallıq kimi qəbul etmişdilər. Onların bu ərazilərdə qurduqları istehkamlar, Ermənistan silahlı qüvvələrinin ən yüksək texnika ilə silahlanması və sair kimi məqamlar da bunu təsdiq edirdi. Dövlət başçısı İlham Əliyevin qətiyyəti sayəsində Azərbaycan Ordusu bu istehkamları yardı, Ermənistan silahlı qüvvələrini diz çökdürdü, iti qovan kimi torpaqlarımızdan qovdu. Artıq postmünaqişə dövrünün reallıqlarını yaşayırıq. Bu reallıqları diktə edən qalib Azərbaycandır.
Bu günədək keçirilən görüşlərdə Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin minalardan təmizlənməsi məsələsi gündəliyə gətirilib, Avropa İttifaqının bu istiqamətdə Azərbaycana texniki yardım göstərməyə hazır olduğu bildirilib. Avropa İttifaqı dünyada mövcud olan ən böyük siyasi və iqtisadi mərkəzlərdən biridir, qərəzsiz və bitərəfdir, Azərbaycan və Ermənistan ona etimad göstərirlər. Avropa İttifaqının məqsədi ilk növbədə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılmasıdır.
Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, 44 günlük İkinci Qarabağ müharibəsində tarixi Zəfəri ilə dünyaya ədalətin, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin mövcudluğunu qəbul etdirən Azərbaycanın sözünün imzası qədər əhəmiyyətli olduğunu təsdiqləyir. Artıq dünya gücləri, nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar Zəfərimizin yaratdığı reallıqları qəbul etməklə yanaşı, onların gerçəkliyə çevrilməsinə dəstək göstərməyə hazır olduqlarını bildirirlər. Prezident İlham Əliyev martın 31-də Polşanın xarici işlər naziri, ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri Zbiqnev Raunun başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edərkən gündəliyimizdə duran mühüm məsələlərin müzakirəsi üçün yaxşı fürsət olduğunu bildirib: «Əlbəttə ki, ATƏT-in sədri olaraq sizinlə regionda postmünaqişə vəziyyətindən danışacağıq… artıq bir neçə görüş olub və biz Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhə doğru irəliləməliyik, mümkün olduğu qədər qısa müddətdə sülh sazişini imzalamalıyıq. Azərbaycan bizim baxışımıza uyğun olaraq bu razılaşmanın əsas prinsiplərini təqdim edib. Münaqişə artıq öz həllini tapıb. Azərbaycan bunu özü etdi və indi də Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətləri nizamlamaq vaxtıdır.»
Reallıqlar fonunda onu deyə bilərik ki, ölkə Prezidentinin siyasi-diplomatik səyləri böyük səmərə verir, Ermənistanın müxtəlif iddialarla prosesi ləngitmək cəhdləri iflasa uğradı. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşlərin yekunları ilə bağlı jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən bildirmişdir ki, Cənubi Qafqazda sabitlik, təhlükəsizlik və inkişaf Avropa İttifaqı üçün olduqca mühümdür. Ona görə də bütün müsbət səyləri, etimadyaratma tədbirlərini dəstəkləməklə məşğuluq və bu görüşdə böyük bir irəliləyişə nail olduq. Bu isə o deməkdir ki, hamımız birlikdə sülh danışıqları üçün konkret prosesə başlamağa, mümkün sülh sazişini hazırlamağa və bu saziş üçün bütün zəruri olan elementləri həll etməyə qərar vermişik.
