Prezident İlham Əliyevin ötən həftə Belçika Krallığının paytaxtı Brüsselə baş tutan səfəri regionun gələcəyinin müəyyən edilməsi baxımından əlamətdar olma qla yanaşı həm də ölkə başçımızın beynəlxalq media nümayəndələrinə verdiyi müsahibələrlə yaddaqalan oldu. İspaniyanın “El Pais” qəzetinə və İtaliyanın “İl Sole 24 Ore” qəzetinə müsahibə verən dövlət başçımız regionun gələcəyi, Azərbaycan-Ermənistan əlaqələrinin perspektiv inkişafı, Avropanın qaz təchizatı marşrutlarının şaxələndirilməsinə Azərbaycanın verə biləcəyi töhfə, Azərbaycanın bölgəyə gətirdiyi yeni reallıqlar, bunun region ölkələri üçün perspektivləri, geosiyasi və geoiqtisadi əhəmiyyəti və daha bir çox istiqamətlər üzrə olduqca vacib fikirlər səsləndirdi.
Ölkə başçımızın xüsusilə, “İl Sole 24 Ore” qəzetinə verdiyi müsahibəyə yaxından nəzər salsaq burada ilk olaraq diqqət çəkən nüanslardan biri kimi Azərbaycan – İtaliya əlaqələrinin mahiyyətinin ölkə başçımız tərəfindən xarakterizə edilməsi olduğunu görürük. Azərbaycan Prezidenti iki ölkənin əlaqələrini yüksək qiymətləndirərək, İtaliyanın Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıq haqqında sənəd imzalayan 9 Avropa İttifaqına üzv ölkədən biri olduğunu, eyni zamanda, İtaliyanın Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından olduğunu bəyan etmişdir. Müstəqillik illərində İtaliya Azərbaycan iqtisadiyyatına, Azərbaycan isə İtaliyaya milyonlarla dollar həcmində sərmayə yatırıb. İki ölkənin əlaqələrindəki dinamizmi artıran əsas nüans isə şübhəsiz ki, Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin icra olunması ilə Azərbaycanın İtaliyanın mühüm qaz təchizatçılarından birinə çevrilməsi oldu. Məlumat üçün qeyd edək ki, hazırda Azərbaycan qazını yeni alan ən böyük istehlakçı ölkə İtaliyadır, sonra isə Yunanıstan və Bolqarıstan gəlir. Ölkələrimiz arasında iqtisadi əlaqələr əsasən neft-qaz və enerji sektorunu əhatə etsə də, son illərdə qeyri-neft sektoru üzrə də ciddi əməkdaşlıq əlaqələri qurulub. Xüsusilə qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycanın 44 günlük şanlı Vətən müharibəsindən sonra dörd Lüksemburq böyüklüyündə ərazinin yenidən qurulması və bərpası işində sadəcə dost ölkələri cəlb edəcəyini bəyan etməsi və bu işdə ilk tərəfdaş ölkələrdən biri kimi İtaliyanın aktivlik nümayiş etdirməsi əlaqələrimizin dərinliyi və mahiyyəti baxımından hərkəs üçün ciddi mesajdır. Bu gün İtaliya şirkətlərinin işğaldan azad olunmuş Qarabağda görülən işlərə cəlb olunması, o cümlədən, mədəniyyət beşiyimiz, hər bir azərbaycanlı üçün xüsusi məna kəsb edən Şuşa şəhərində tarixi abidələrin və məscidlərin bərpasında iştirakı İtaliyanın Azərbaycanın ən yaxın tərdaşlarından biri kimi qəbul edildiyinin göstəricisidir.
Müsahibənin diqqətçəkən başlıqlarından biri Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz ölkələrinə ayırdığı vəsaitlə əlaqədar ortaya qoyduğu ədalətsiz mövqe ilə bağlı oldu. Belə ki, Avropa İttifaqı tərəfindən Ermənistana 2,6 milyard, Gürcüstana 2,3 milyard vəsait ayrıldığı halda, Azərbaycana cəmi 140 milyon dollar məbləğində vəsait ayrılması beynəlxalq ədalətsizliyin növbəti təzahürü olaraq yaddaşlara həkk olundu. Məlumdur ki, bu günə qədər Cənubi Qafqaz ölkələrinə belə böyük məbləğdə vəsait ayrılmamışdı. Bu gün belə bir şey nəzərdə tutulubsa deməli, bu, müharibə ilə əlaqədardır. Belə olan halda, maraqlıdır, necə olur ki, ərazisində müharibə aparılan, minlərlə, hətta yüz minlərlə mina basdırılan, 10 min kvadratkilometr ərazisi yenidən qurulmağa ehtiyacı olan Azərbaycana verilən məbləğ 140 milyon, heç bir dağıntıya, minaya məruz qalmayan Ermənistana verilən məbləğ isə 2,6 milyard dollardır. Bunu nə ilə izah etmək olar? Digər bir tərəfdən Azərbaycan Cənubi Qafqazın ən böyük ölkəsidir həm ərazisi, həm əhalisi, həm də potensialı baxımından. Ermənistanla Azərbaycan əhalisi arasında 5 qat fərq var. İki ölkənin iqtisadi həcmlərini müqayisə etməyə belə ehtiyac yoxdur. Beləliklə, heç bir baxımdan bu ədalətsizliyi əsaslandırmaq, izah etmək mümkün deyil. Ona görə də bu məsələlər daim gündəlikdə saxlanılmalı və ədalətin bərqərar olması üçün vahid standartlara əsaslanan yanaşma ortaya qoyulmalıdır.
Müsahibə ilə bağlı son olaraq diqqət çəkmək istədiyimiz başlıqlardan biri də Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinin bir yolu olaraq ölkəmizin nəqliyyat habına çevrilməsi ilə bağlıdır. Azərbaycanın Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində əlverişli coğrafi mövqeyə malik olması tranzit ölkə kimi mövqeyinin gücləndirilməsinə birbaşa xidmət edir. Bu, ölkəmizə iqtisadi dividendlər gətirdiyi kimi, siyasi mövqe də qazandırır. Əslində bu, Azərbaycan üçün asan iş deyildi, çünki bizim açıq dənizə çıxışımız yoxdur. Biz, birinci növbədə, qonşularımızla yaxşı münasibətlərdə olmalıydıq. Çünki bu münasibətlər olmadan heç bir ölkə tranzit ölkəyə çevrilə bilməz. Bu imkanı yaxşı regional əməkdaşlıq mühiti, üstəgəl nəqliyyat infrastrukturuna investisiya yaratdı. Digər bir tərəfdən regionda inşa oluncaq yeni nəqliyyat dəhlizi – Zəngəzur dəhlizi də əlbəttə ki, Azərbaycanın tranzit imkanlarını artıracaq və həm Azərbaycana, həm də Ermənistan yeni imkanlar yaradacaq. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi yeni vacib marşrut kimi olduqca mühüm önəmə malikdir. Qeyd edək ki, tranzit imkanlarının genişlənməsi ölkə iqtisadiyyatına və qeyri-neft sektorunun inkişafına ciddi təkan verəcək mühüm bir elementdir.
Emin Süleymanov,
Pirallahı rayon İcra Hakimiyyəti başçısı Aparatının Rayon Təsərrüfatı şöbəsinin əməkdaşı
