Mən tələbəyəm, Şəmkirdən bura təhsil almağa gəlmişəm. Boş vaxtlarımda Naxçıvan şəhəri ilə tanış olmağı xoşlayıram. Bir dəfə şəhərin mərkəzində yerləşən , qədim memarlıq üslubu ilə tikilən sütunlu bina diqqətimi çəkdi. Öyrəndim ki, bura Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrıdır. Açığını deyim ki, bizim rayonda teatr olmadığı üçün heç canlı tamaşalara baxmamışdım. Ona görə də Naxçıvan Teatrının səhnəsində oynanılan tamaşalara baxmaq istədim. Afişalarda yaxın günlərdə oynanılacaq bir neçə tamaşanın adı var idi: Elçinin “ Teleskop”, Nikolay Qoqolun “Müfəttiş” və Karl Çapekin “Ana” dramını oynanılacaqdı. Qərara aldım ki, hər üç tamaşaya baxım.
İlk gün çox həyəcanlı idim. İlk dəfə canlı səhnə izləyəcəkdim: Elçinin “Teleskop” əsərini. İzlədiyim səhnə çox maraqlı idi. Məndə fərqli təəssüratlar yaratdı. Kinodan fərqli olaraq burada bütün münasibətlər, dialoqlar, hərəkətlər təbii, canlı idi. Aktyorlar o qədər gözəl oynayırdılar ki, özümü lap o, aləmdə hiss etdim. Bir anlıq tamaşada olduğumu unudurdum, sanki hadisələri mən də yaşayırdım. Əsərin məzmunu komada olan xəstənin ruhunun o dünyaya getməsi, amma bədəninin hələ bu dünyada qalmasından bəhs edirdi. Oyunçular o qədər gözəl oynayırdılar ki, tamaşa məni başqa aləmə aparmışdı sanki, mələklər pərilər olan, günahsız dünyada hiss edirdim özümü. Tamaşanın ən maraqlı yeri isə ölən insanın ruhunun göylərə çəkilməsi, zamanı orda keçmiş arvadını görməsi idi. Bu dünyada yola gedə bilməyən insanlar-ər-arvad o biri dünyada bir birlərinə inanırlar, bir birilərini daha yaxşı başa düşürlər. Qadın (aktrisa Mehri Nəbiyeva) kişiyə təklif edir ki, oradakı teleskopla dünyaya baxsınlar. Bu da kişinin lap ürəyincə olur. Maraqlı məqamlardan biri elə bu zaman yaranır. Kişi (bu rolu Xalq artisti Rza Xudiyev oynayırdı) teleskopla baxarkən görür ki, bu dünyadakı həyat yoldaşı, övladları, dostları onun ardınca danışır, ardından iş çeviririlər. Bu isə onu hər şeyə yenidən baxmağa sövq edir, həyatı başa düşməyə çağırırdı. Həkimlərin səyi ilə yenidən həyata qayıdan Kişi burada yaşamaq istəmir, geriyə göylərə dönmək üçün haray çəkir. Adi tamaşa kimi gəlsə də məncə bu səhnədə çox gözəl bir məqama taxunmuşdular. Mənası çox dərin idi. Həyatda gördüyümüzdən dərs çıxarmaq lazımdır ,deyirdi səhnədəki oyunçular. Və bir də bunu qeyd etmək istəyirəm ki, həmin səhnədə Allahın necə bir qüdrətə , sahib olduğunu bildirirdi. Neçə gün komada qalan insanın ölməməsi ona yenidən Allahın can bağışlaması da çox gözəl bir səhnə idi. Bu tamaşa insanı çox uzaq düşüncələrə aparırdı. Tamaşada olan həyəcanlı səslər, quşların səsi və tamaşaya gözəlik qatan seçilmiş musiqi o qədər gözəl idi ki ….
İkinic baxdığım tamaşa Nikolay Qoqolun məşhur “Müfəttiş” əsəri idi. Bu tamaşadan fərqli olaraq “Müfəttiş” komediyası çox əyləncəli və gülüş dolu səhnələrdən ibarətdir. “Teleskop”da özümə ayrı dünyada hiss etsəm də “Müfəttiş”də yalan üstə qurulmuş bir hadisənin canlı şahidi olurdum sanki. Komediya və əyləncədən ibarət olan tamaşadakı aktyorlar çox gözəl oyanırdılar. Əksər aktyorları əvvəlki tamaşada da görmüşdüm. Ancaq insana fərqli təəssüratlar yaradırdılar. Görünür bu da teatrdakı oyunçuların peşəkarlığından qaynaqlanırdı. Şəhər bələdiyyəsi rəisi müfəttişin gəlməsi ilə bağlı məktub alır. “Müfəttiş” əsəri elə əslində bu məktubla başlayır və sonda digər bir məktubla da bitir. Bu məktublar arasındakı hadisələr isə çox maraqlı idi. Bələdiyyə rəisi (xalq artisti Rza Xudiyev) səhvən fırıldaqçı İvan Xlestakovu (əməkdar artist Səməd Canbaxşiyev) müfəttiş zənn edir. Onun və ətrafındakı insanların diqqətsizliyi yalançı müfəttişin onlara kələk gəlməsinə səbəb olur. Burdakı aktyorlar da çox inandırıcı və təbii oynayırdılar, hələ müfəttiş rolunu oynayan Naxçıvan Muxtar Respublikasının Əməkdar artisti Səməd Canbaxşiyev ustalıqla roldan rola girirdi. Bu tamaşada çox əylənmişdim , tək mən deyil tamaşaya gələn hər kəs çox əylənirdi. Elə hiss edirdim ki sanki yalan olan bir hadisənin içərisindəyəm. Bu tamaşada çox güldüm.
Amma Karl Çapekin “Ana” tamaşasında ağladım. “Gülməyin arxası ağlamaqdır”,- deyirlər. “Ana” o qədər gözəl hadisələrlə dolu bir səhnə əsəri idi ki, aktyorlar burada da o qədər inandırıcı oynadılar ki, baş verən faciəyə ağlamamaq əldə deyildi. Ana rolunu oynayan aktrisa Zəminə Məmmədova o qədər təsirli yaradırdı ki, sanki qarşimda bir ananın yaşadığı həyatın ağrılarını canlı görürdüm. İki saat içərisində bir ananın yaşadıqlarına inandırdı bizi. Digər aktyorlar, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Vidadi Rəcəbli (Ata) və gənc aktyorlar Nurlan Sultanlı, Məmməd Mehdiyev, Uğur Nəsirli, Səyyad Məmmədov, Ələsgər Quliyev də ondan heç də geri qalmırdılar. Onlar nə qədər vətənpərvər, nə qədər torpaq sevər övladlar idi. Əsərdə ərini itirən bir ananın sonra dörd oğlunu itirməsi ilə yaşadığı bir faciə təsvir olunur. Ananın şəxsi faciəsi və bu acıya dözməsi isə möcüzə gəlir insana. Bunlardan qorxan Ana kiçik oğlunu Tonini (Nurlan Sultanlı) belə şeylərdən uzaq böyütmüşdür. Onu hər cəhdlə son ümidi kimi qorumağa çalışır. Lakin sonda Vətənin ona səslənməsi, onu bu fikirdən daşındırır. Öz uşaqlarını müharibəyə getməyə qoymayan ananın sonuncu övladının əlinə silah verib müharibəyə göndərməsi çox təsirli idi. Səhnənin ən maraqlı məqamı isə sonuncu ümidi-oğlunun sağ qayıtması idi. Bu məqam mənə çox təsir etdi. Bütövlükdə tamaşanın təsirinə düşmüşdüm. Teatrdan çıxandan sonra da fikrimdə idi. Sanki canlı olmuş hadisənin şahidi idim. Bu acılara dözən qəhrəman ananın həyat hekayəsini kənardan izləyən aciz, günahkar və ona kömək edə bilməyən bir insan kimi hiss etdim özümü. Tamaşada bu rolu aktrisa Zəminə Məmmədova qədər gözəl oynadı ki, onu görən zaman şəhid analarının simaları canlandı gözümün önündə.
Qəribədir, üç tamaşa, eyni aktyorlar, fərqli rollar, hər üçündə də gözəl, inandırıcı səhnələr. Birində düşündüm, birində güldüm, birində isə ağladım. Birində bizi güldürən xanım (Zəminə Məmmədova) digərində göz yaşlarına boğdu…
Sonda isə bir nəticəyə gəldim, 139 yaşlı Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrında sənətini sevən çox peşəkar aktyorlar çalışır. Oynadıqları sanki tamaşa deyil də həyatdakı hadisələrdir və biz də bu olayların şahidinə çevrilirik. Teatr çox gözəldir, çünki O, güldürməyi, ağlatmağı və düşünməyi təlqin edir.
Şəfa Yazar,
NDU-nun jurnalistika üzrə ll kurs tələbəsi
